📘 UBUNTU COMMAND HANDBOOK

Tài liệu thực chiến dành cho người mới & quản trị hệ thống
Ubuntu 20.04 • 22.04 • 24.04
Shell mặc định: Bash

🧭 SƠ ĐỒ TƯ DUY HỌC UBUNTU

UBUNTU COMMANDS
│
├── 1. SYSTEM SETUP
│   ├── update
│   ├── upgrade
│   ├── install
│   └── remove package
│
├── 2. PROCESS MANAGEMENT
│   ├── xem process
│   ├── kill process
│   ├── restart service
│   └── reset shell
│
├── 3. POWER CONTROL
│   ├── shutdown
│   ├── reboot
│   └── logout
│
├── 4. PERMISSION & LOCK FIX
│   ├── chown
│   ├── chmod
│   ├── rm -rf
│   └── ls -la
│
├── 5. SYSTEM CHECK
│   ├── disk
│   ├── ram
│   ├── network
│   └── ports
│
├── 6. FILE MANAGEMENT
│   ├── cp
│   ├── mv
│   ├── find
│   ├── grep
│   └── tar
│
└── 7. SHORTCUTS & TIPS
    ├── history
    ├── alias
    ├── ctrl + c
    └── tab completion

1️⃣ SYSTEM SETUP — CÀI ĐẶT & CẬP NHẬT HỆ THỐNG

🔹 Cập nhật danh sách package

sudo apt update

Đồng bộ danh sách package mới nhất từ repository.

🔹 Nâng cấp toàn bộ package

sudo apt upgrade -y

Update toàn bộ phần mềm đã cài.

🔹 Cài package mới

sudo apt install <ten_goi>

Ví dụ:

sudo apt install nginx

🔹 Gỡ package nhưng giữ cấu hình

sudo apt remove <ten_goi>

🔹 Gỡ sạch package + file cấu hình

sudo apt purge <ten_goi>

🔹 Dọn package dư thừa

sudo apt autoremove -y

🔹 Tìm package

apt search <tu_khoa>

🔹 Xem thông tin package

apt show <ten_goi>

2️⃣ PROCESS MANAGEMENT — QUẢN LÝ TIẾN TRÌNH

🔹 Xem tiến trình đang chạy

top

Hoặc giao diện đẹp hơn:

htop

🔹 Tìm PID theo tên process

pgrep <ten_process>

🔹 Dừng process nhẹ nhàng

kill <PID>

🔹 Buộc kill process

kill -9 <PID>

🔹 Kill theo tên process

pkill <ten_process>

🔹 Restart service

sudo systemctl restart <service>

Ví dụ:

sudo systemctl restart nginx

🔹 Reload shell hiện tại

exec $SHELL

🔹 Reset terminal sạch hoàn toàn

reset

3️⃣ POWER CONTROL — KHỞI ĐỘNG / TẮT MÁY

🔹 Tắt máy ngay

sudo shutdown now

🔹 Hẹn giờ tắt máy

sudo shutdown +10

Tắt máy sau 10 phút.

🔹 Reboot máy

sudo reboot

🔹 Hủy lịch shutdown

sudo shutdown -c

🔹 Logout terminal

logout

Hoặc:

exit

4️⃣ PERMISSION & LOCK FIX — XỬ LÝ THƯ MỤC BỊ KHÓA

Thường gặp khi copy file bằng sudo hoặc sai quyền sở hữu.

🔹 Kiểm tra quyền file/thư mục

ls -la

🔹 Chiếm lại quyền sở hữu

sudo chown -R $USER:$USER <duong_dan>

Ví dụ:

sudo chown -R $USER:$USER /var/www/project

🔹 Phân quyền chuẩn 755

sudo chmod -R 755 <duong_dan>

🔹 Mở toàn quyền (cẩn thận)

sudo chmod -R 777 <duong_dan>

Không nên dùng trên server production.

🔹 Xóa cưỡng ép

sudo rm -rf <duong_dan>

🚑 QUY TRÌNH 4 BƯỚC MỞ KHÓA THƯ MỤC

Bước 1 — Kiểm tra quyền

ls -la

Bước 2 — Chiếm lại ownership

sudo chown -R $USER:$USER <duong_dan>

Bước 3 — Mở quyền ghi

sudo chmod -R u+w <duong_dan>

Bước 4 — Xử lý file

mv

Hoặc:

rm -rf

5️⃣ SYSTEM CHECK — KIỂM TRA HỆ THỐNG

🔹 Xem phiên bản Ubuntu

lsb_release -a

🔹 Xem kernel Linux

uname -r

🔹 Kiểm tra dung lượng ổ đĩa

df -h

🔹 Xem dung lượng từng thư mục

du -sh *

🔹 Kiểm tra RAM & Swap

free -h

🔹 Kiểm tra IP

ip a

Hoặc:

hostname -I

🔹 Xem port đang mở

sudo ss -tulpn

6️⃣ FILE MANAGEMENT — QUẢN LÝ FILE & THƯ MỤC

🔹 Tạo thư mục nhiều cấp

mkdir -p folder1/folder2

🔹 Copy file/thư mục

cp -r <nguon> <dich>

🔹 Move hoặc rename

mv <cu> <moi>

🔹 Tìm file

find / -name "ten_file"

🔹 Tìm nội dung trong file

grep -r "noi_dung" <thu_muc>

🔹 Nén tar.gz

tar -czvf backup.tar.gz <thu_muc>

🔹 Giải nén tar.gz

tar -xzvf backup.tar.gz

7️⃣ SHORTCUTS & TERMINAL TIPS

🔹 Chạy lại lệnh trước với sudo

sudo !!

🔹 Auto complete bằng TAB

Nhấn TAB để tự động hoàn thành lệnh/file/path

🔹 Dừng lệnh đang chạy

CTRL + C

🔹 Xem lịch sử command

history

🔹 Tạo alias cá nhân

Mở file:

nano ~/.bashrc

Thêm:

alias cls='clear'
alias update='sudo apt update && sudo apt upgrade -y'
alias unlock='sudo chown -R $USER:$USER'

Reload:

source ~/.bashrc

🔥 NHÓM LỆNH THỰC CHIẾN HAY DÙNG

🔹 Kiểm tra port 80 đang bị chiếm

sudo lsof -i :80

🔹 Kill process đang dùng port 80

sudo fuser -k 80/tcp

🔹 Kiểm tra service tự khởi động

systemctl list-unit-files --type=service

🔹 Xem log realtime

journalctl -f

🔹 Xem log service cụ thể

journalctl -u nginx -f

📚 GỢI Ý LỘ TRÌNH HỌC UBUNTU

BƯỚC 1
→ Học terminal cơ bản
→ cd / ls / mkdir / rm / cp / mv

BƯỚC 2
→ Học apt package manager
→ install / remove / update

BƯỚC 3
→ Học permission
→ chmod / chown / sudo

BƯỚC 4
→ Học process & service
→ top / kill / systemctl

BƯỚC 5
→ Học network & server
→ ip / ss / nginx / ssh

BƯỚC 6
→ Shell scripting Bash
→ automation

🧠 GHI NHỚ NHANH

update      → cập nhật danh sách package
upgrade     → nâng cấp package
install     → cài package
remove      → gỡ package
systemctl   → quản lý service
chmod       → đổi quyền
chown       → đổi chủ sở hữu
kill        → dừng process
df          → xem ổ đĩa
free        → xem RAM
ss          → xem port

👨‍💻 TÁC GIẢ

GGveens
Ubuntu Practical Handbook • Linux Command Notes • SysAdmin Cheat Sheet